Narty – jakie są rodzaje nart i który model wybrać?

Od czasu popularyzacji nart typu rocker na rynku pojawia się coraz więcej modeli dopasowanych do różnych stylów jazdy i potrzeb narciarzy. W zależności od promienia skrętu, przyczepności krawędzi czy proporcji jazdy po przygotowanych trasach i poza nimi, sprzęt dzieli się na wiele kategorii. Przy tak szerokim wyborze łatwo jednak stracić orientację. Aby ułatwić wybór odpowiedniego sprzętu przed wyjazdem na stok, SnowTrex przedstawia najważniejsze rodzaje nart i wyjaśnia, czym się one różnią.

Short, long, wide, narrow? There are many different ski models.

Współcześni narciarze korzystają nie tylko z modeli przeznaczonych na przygotowane trasy, ale również z nart stworzonych do jazdy w głębokim śniegu, poza trasami czy w snowparkach.

Przegląd rodzajów nart

Jakie wybrać?

Bloger outdoorowy Marius Quast stara się odpowiedzieć na to pytanie w poniższym filmie i skierować niezdecydowanych entuzjastów sportów zimowych na właściwą drogę przy zakupie sprzętu:

Przegląd modeli

Allround-carver

Allround Carver to uniwersalne narty o długości zazwyczaj od 165 do 180 cm. Szczególnie dobrze sprawdzają się u początkujących oraz osób preferujących spokojną jazdę. Dzięki umiarkowanemu taliowaniu umożliwiają zarówno jazdę ślizgową, jak i carvingową. Są łatwe w prowadzeniu, stosunkowo lekkie i wybaczają błędy techniczne. Dodatkowym atutem, który wpływa na ich popularność, jest cena – wyraźnie niższa niż w przypadku bardziej wyspecjalizowanych modeli. Szerokość pod butem wynosi od 72 do 76 mm. Zalecana długość to około 10–20 cm mniej niż wzrost narciarza.

© Collage shutterstock.de/SnowTrex

Modele allround carver i all-mountain są klasycznym wyborem dla wielu entuzjastów sportów zimowych

Wniosek: wybór dla początkujących i narciarzy rekreacyjnych!

All-mountain

Nazwa mówi sama za siebie: narty allmountain sprawdzą się praktycznie wszędzie. Dzięki dobrej przyczepności krawędzi dobrze radzą sobie na twardszych trasach, a za sprawą bardziej miękkiego rdzenia również w głębokim, puchowym śniegu. Przy szerokości pod butem wynoszącej około 85 mm są szersze od modeli allround, ale nadal pozwalają na płynną jazdę carvingową po przygotowanych stokach. Najpopularniejsze modele allmountain zostały zaprojektowane z myślą o jeździe w proporcji 70% na trasach i 30% poza nimi. Dostępne są także bardziej wyspecjalizowane linie „performance” i „free”, przeznaczone odpowiednio głównie do jazdy po trasach lub poza nimi.

Wniosek: Idealne dla dobrych narciarzy, którzy chcą również wybrać się na wycieczkę w teren!

Slalom carver

Te dynamiczne narty o długości zazwyczaj do 170 cm są stworzone dla prawdziwych miłośników jazdy po trasach. Slalom carvery zostały zaprojektowane do wykonywania krótkich, szybkich skrętów. Przy szerokości pod butem wynoszącej 63 mm osiągają promień skrętu od 12 do 13 m. Są to jedyne modele, które częściowo nadal produkowane są bez rockera, czyli bez odwróconego wygięcia. Dzięki temu mogą być nieco krótsze. Przy wyborze długości obowiązuje zasada: wzrost narciarza minus 20 cm.

Wniosek: W sam raz dla doświadczonych narciarzy, którzy opanowali precyzyjną technikę jazdy i są szybcy na twardych stokach!

Race carver

Sportową odmianą nart slalomowych są te do slalomu giganta, zwane również race carverami. To długie narty inspirowane sprzętem używanym w zawodach Pucharu Świata. Dzięki większemu promieniowi skrętu, sztywniejszej konstrukcji i bardzo dobrej przyczepności krawędzi są przeznaczone przede wszystkim dla zaawansowanych narciarzy. Modele o długości od 170 do 185 cm wymagają nie tylko dużej siły nóg, ale także dobrej techniki. Przy dużych prędkościach osiągają promień skrętu nawet do 20 m, dlatego potrzebują odpowiednio szerokich tras. Zalecana długość race carverów odpowiada mniej więcej wzrostowi narciarza.

Wniosek: Idealny wybór dla sportowych narciarzy poszukujących stabilnego sprzętu do szybkiej jazdy!

Narty skitourowe

Muszą łączyć cechy, które sprawdzają się zarówno podczas stromych podejść, jak i późniejszych zjazdów w terenie. Do podchodzenia powinny być możliwie lekkie, dlatego wykonuje się je ze specjalnych materiałów i wyposaża w minimalistycze wiązania. Mimo niewielkiej wagi muszą zapewniać dobrą kontrolę podczas zjazdu, dlatego często mają szerszą talię i konstrukcję typu rocker. W zależności od przeznaczenia dostępne są modele nastawione głównie na wygodne podejścia lub na bezpieczne zjazdy. Warto wziąć to pod uwagę przy wyborze nart skiturowych, ponieważ od ich zastosowania zależy również zalecana długość.

© gorillaimages/shutterstock.de

Skialpiniści potrzebują specjalnego sprzętu, aby móc wspiąć się na górę przed zjazdem

Wniosek: Obowiązkowa pozycja dla kochających przyrodę narciarzy jeżdżących w głębokim śniegu!

Freeride

Narty freeride to najszersze modele dostępne na rynku. Zostały zaprojektowane tak, aby zapewniać doskonałą wyporność i stabilność w głębokim śniegu. Ich szerokość pod butem może sięgać nawet 130 mm, a dziób i piętka są mocno uniesione dzięki konstrukcji rocker. Duża powierzchnia sprawia, że świetnie unoszą się na puchu. Ze względu na niewielkie taliowanie są jednak cięższe, dlatego wymagają dobrej techniki jazdy i silnych nóg. Zalecana długość to maksymalnie około 5 cm więcej niż wzrost narciarza, w zależności od jego wagi i umiejętności.

Wniosek: Dla doświadczonych miłośników jazdy w puchu i poza trasami!

Freestyle

Modele freestylowe zostały stworzone z myślą o wykonywaniu ewolucji zarówno w snowparku, jak i na trasach. Ich charakterystyczną cechą jest konstrukcja twin tip, czyli jednakowo wygięty dziób i piętka. Dzięki temu można bez problemu jeździć również tyłem. Modele te są bardzo zwrotne, a jednocześnie odpowiednio sztywne skrętnie, aby wytrzymać obciążenia podczas skoków i wykonywania trików. Zalecana długość to około 5 cm mniej niż wzrost narciarza.

Wniosek: Dla miłośników trików i jazdy w snowparku!

Damskie

Większość rodzajów nart dostępna jest również w wersjach damskich. Zachowują one te same właściwości co modele męskie, ale ich konstrukcja została dostosowana do kobiecej sylwetki. Wykorzystuje się lżejsze materiały, dzięki czemu ważą one mniej. Wiązania są także umieszczone nieco bardziej z przodu, co ułatwia kontrolę osobom o mniejszej wadze i niższym wzroście. W przypadku nart damskich producenci zwracają również dużą uwagę na design. Zalecana długość to około wzrost narciarki ± 5 cm, w zależności od jej wagi i umiejętności.

©mRGB/shutterstock.de

Istnieją specjalne modele dla kobiet, które różnią się konstrukcją i materiałem w porównaniu do tych męskich

Wniosek: Idealne dla kobiet poszukujących nart dopasowanych do swojej budowy i stylu jazdy!

Co sprawia, że narty są nartami?

Współczesne narty to znacznie więcej niż tylko „deski” do jazdy po stoku. Dzięki nowoczesnym konstrukcjom, zaawansowanym materiałom i dopracowanej geometrii producenci tworzą modele dostosowane do różnych stylów jazdy i rodzajów terenu.

Rocker i camber – profil narty

• Camber – tradycyjne wygięcie pod wiązaniem zapewniające maksymalną przyczepność krawędzi i stabilność.
• Rocker – uniesione dzioby i/lub piętki nart, które ułatwiają skręcanie i poprawiają wyporność w śniegu.
• Zastosowanie: narty z profilem camber najlepiej sprawdzają się na twardych, przygotowanych trasach, natomiast rocker ułatwia jazdę w głębokim śniegu i wykonywanie bardziej swobodnych skrętów.

Narty alpejskie są fabrycznie wygięte. Gdy leżą płasko na podłożu, pod wiązaniem widoczna jest charakterystyczna szczelina – to właśnie camber. Taki profil zapewnia odpowiedni nacisk na dziób i piętkę narty, zwiększając stabilność oraz przyczepność krawędzi, zwłaszcza na oblodzonych stokach.

Od początku XXI wieku coraz większą popularność zdobywają jednak narty z profilem Rocker, w których dziób („Tip”) lub piętka („Tail”) są dodatkowo uniesione. Tip rocker, czyli model z uniesionym wyłącznie dziobem, jest dziś standardem w większości nart allmountain i znacznie ułatwia inicjację skrętu. Z kolei Full Rocker przypomina kształtem banana – dzięki temu narty doskonale unoszą się w miękkim puchu, ale na twardych trasach oferują nieco mniejszą przyczepność ze względu na krótszą efektywną krawędź.

Twardość

• Flex – określa odporność narty na ugięcie wzdłuż jej długości.
• Torsja – oznacza odporność narty na skręcanie wokół osi podłużnej.
• Znaczenie: twardsze narty zapewniają większą stabilność przy dużych prędkościach, natomiast bardziej miękkie modele lepiej wybaczają błędy i są łatwiejsze w prowadzeniu.

Osiągi nart w dużej mierze zależą od ich twardości. Wartość flex określa, jak bardzo narta ugina się pod obciążeniem. Twardy flex, często uzyskiwany dzięki zastosowaniu wkładek z titanalu, zapewnia zawodnikom i zaawansowanym narciarzom doskonałą stabilność przy prędkościach przekraczających 80 km/h, ale wymaga większej siły i bardzo dobrej techniki jazdy. Miękki flex jest natomiast idealny dla początkujących oraz narciarzy freestyle’owych, którzy cenią zwrotność na stoku i w snowparku.

Równie ważna jest sztywność skrętna (torsja), która decyduje o tym, jak precyzyjnie krawędź trzyma się śniegu. Dlatego zawodnicy startujący w Pucharze Świata w narciarstwie alpejskim wybierają narty o wysokiej sztywności skrętnej, które nie odkształcają się nawet przy bardzo dużym nacisku na krawędzie.

Ślizg narty – materiał i struktura

• Ślizg ekstrudowany – tańszy i łatwiejszy w pielęgnacji, ale wolniejszy. Najlepiej sprawdza się u początkujących oraz w nartach wypożyczalni.
• Ślizg spiekany (sintered) – wysokiej jakości, porowaty i dobrze chłonie smar, dlatego jest wybierany przez zaawansowanych narciarzy i profesjonalistów.
• Znaczenie: odpowiednio przygotowany ślizg zapobiega tzw. efektowi „przyssania” na mokrym śniegu.

Ślizg narty wykonuje się zazwyczaj z polietylenu (PE). Producenci stosują dwa podstawowe rodzaje ślizgów: ekstrudowane i spiekane. Ślizgi ekstrudowane powstają poprzez prasowanie materiału w niższej temperaturze, dzięki czemu mają gładką, zamkniętą powierzchnię. Są łatwe w konserwacji, ale zapewniają mniejszą prędkość. Z kolei ślizgi spiekane są produkowane w wyższej temperaturze lub pod wysokim ciśnieniem z proszku polietylenowego. Charakteryzują się dużą porowatością, dzięki czemu doskonale wchłaniają smar i zapewniają lepszy poślizg.

Podczas produkcji do ślizgu może być dodawany grafit. Im większa jego zawartość, tym lepsze właściwości ślizgowe narty. To właśnie dlatego narty wyczynowe często mają intensywnie czarny ślizg.

Woskowanie i pielęgnacja – sposób na szybszą jazdę

• Woskowanie na gorąco – zalecane co 3–5 dni jazdy. Głęboko odżywia ślizg i chroni go przed zużyciem.
• Woskowanie na zimno – szybkie rozwiązanie do codziennego użytku i standardowych warunków śniegowych.
• Woski fluorowe – przeznaczone do jazdy na wilgotnym śniegu. Wosk o wysokiej zawartości fluoru najlepiej sprawdza się na mokrym, wiosennym śniegu, natomiast wosk o niskiej zawartości fluoru jest odpowiedni do śniegu sypkiego.

Dobrze nawoskowane narty lepiej się ślizgają i łatwiej skręcają, ponieważ zmniejsza się opór śniegu. Dla narciarzy jeżdżących rekreacyjnie uniwersalny wosk na zimno jest zazwyczaj w zupełności wystarczający. Osoby oczekujące maksymalnych osiągów powinny stosować woski dobrane do temperatury śniegu. Żółty wosk przeznaczony jest do ciepłych i mokrych warunków, natomiast niebieski lub zielony najlepiej sprawdza się przy temperaturach poniżej -10°C.

Wskazówka SnowTrex: po woskowaniu na gorąco należy usunąć nadmiar wosku za pomocą cykliny. Następnie warto wyszczotkować ślizg, aby odsłonić jego strukturę i umożliwić swobodny odpływ wody spod nart.

Krawędzie i kąty ostrzenia

• Kąt ostrzenia: zazwyczaj wynosi od 88° w nartach sportowych do 90° w modelach dla początkujących.
• Materiał: krawędzie wykonuje się z wysokiej jakości stali, która długo zachowuje ostrość.
• Konserwacja: regularne ostrzenie krawędzi zapobiega utracie przyczepności na oblodzonych trasach.

Krawędzie odpowiadają za kontakt ze śniegiem i mają kluczowy wpływ na kontrolę podczas jazdy. Najczęściej ostrzy się je pod kątem od 88° do 90° względem ślizgu. Bardziej ostry kąt (87–88°) zapewnia doskonałą przyczepność na twardym, sztucznie naśnieżonym stoku, ale sprawia, że narty są bardziej wymagające w prowadzeniu. Dlatego takie ustawienie wybierają głównie doświadczeni narciarze. Kąt 90° jest bardziej wyrozumiały i ułatwia zmianę krawędzi, dlatego lepiej sprawdza się u początkujących.

Warto pamiętać, że nawet jednorazowe uderzenie krawędzią o kamień może ją uszkodzić lub zmienić strukturę stali, co znacząco pogarsza kontrolę nad nartami.

Promień skrętu

• Mały promień: 10–13 m – bardzo zwrotne narty, idealne do krótkich skrętów slalomowych.
• Średni promień: 14–17 m – uniwersalne modele sprawdzające się w różnych warunkach na trasie.
• Duży promień: powyżej 18 m – zapewnia większą stabilność i jest idealny do szerokich skrętów w stylu slalomu giganta.

Taliowanie nart, nazywane przez producentów również sidecut, decyduje o promieniu skrętu, jaki można uzyskać podczas jazdy. W nowoczesnych nartach carvingowych dziób i piętka są szersze niż środkowa część narty. Dzięki temu po postawieniu narty na krawędzi sama naturalnie prowadzi po łuku. Im większe taliowanie, tym mniejszy promień skrętu. Oznacza to, że narty o małym promieniu umożliwiają szybkie, dynamiczne skręty przy niewielkim wysiłku, natomiast modele o dużym promieniu zapewniają większą stabilność podczas szybkiej jazdy i szerokich łuków.

Geometria nart: szerokość, długość i waga

• Szerokość: wąskie narty (poniżej 75 mm) najlepiej sprawdzają się na twardych, przygotowanych trasach, natomiast szerokie modele (powyżej 95 mm) zapewniają lepszą wyporność w głębokim śniegu.
• Długość: krótsze narty są bardziej zwrotne, a dłuższe oferują większą stabilność przy wysokich prędkościach.
• Waga: materiały takie jak włókno węglowe zmniejszają masę nart, co jest szczególnie ważne w nartach skiturowych, natomiast metalowe wzmocnienia zwiększają stabilność modeli przeznaczonych na trasy.

Wymiary nart mają ogromny wpływ na ich właściwości jezdne. Szerokie narty dzięki większej powierzchni lepiej unoszą się na puchu, ale podczas jazdy po przygotowanych trasach wolniej przechodzą z krawędzi na krawędź.

Przy wyborze długości obowiązuje prosta zasada: początkujący powinni wybierać narty sięgające mniej więcej do brody, ponieważ łatwiej nimi manewrować. Zaawansowani narciarze i freeriderzy najczęściej jeżdżą na nartach o długości zbliżonej do swojego wzrostu lub nawet nieco dłuższych, co zapewnia większą stabilność.

Istotna jest również waga. Lekkie modele ułatwiają podejścia podczas skituringu, natomiast cięższe narty lepiej tłumią nierówności i zapewniają spokojniejszą jazdę po trasie.

Dziób i konstrukcja Twin Tip

• Dziób narty – uniesiony dziób ułatwia pokonywanie nierówności oraz inicjowanie skrętu.
• Twin Tip – konstrukcja z uniesionym dziobem i piętką narty, która umożliwia jazdę zarówno przodem, jak i tyłem.
• Zastosowanie: narty typu Twin Tip są standardem wśród narciarzy freestyle’owych. Świetnie sprawdzają się podczas wykonywania trików, skoków oraz jazdy w snowparku.

Tradycyjnie przednie czubki (łopaty) nart są bardziej zakrzywione niż ich końce. Ułatwia to pokonywanie wzniesień. W narciarstwie freestyle’owym zakrzywione czubki również się przyjęły, ponieważ narciarze jeżdżą tu również „fakie”. Oznacza to, że zjeżdżają tyłem w dół stoku.

© Evgenyrychko/shutterstock.de

Krzywizna nart wpływa na zachowanie na stoku, a zatem ma również decydujące znaczenie dla kontroli na stoku

Jak dbać o narty?

Aby przez wiele lat zachowały one swoje właściwości, wymagają regularnej konserwacji. Przy użyciu odpowiednich narzędzi i odrobiny wprawy większość czynności serwisowych można wykonać samodzielnie, dzięki czemu przechowywanie i pielęgnacja jest łatwa.

Naprawa ślizgu

Przed przystąpieniem do dalszych prac należy zabezpieczyć rysy i uszkodzenia ślizgu. Najpierw dokładnie oczyść uszkodzone miejsce specjalnym środkiem do czyszczenia ślizgów, a wystające fragmenty tworzywa usuń nożykiem. Następnie delikatnie podgrzej uszkodzenie i wypełnij je roztopionym materiałem z pałeczki naprawczej (tzw. Repair Candle). Po około 20 minutach, gdy materiał stwardnieje, usuń jego nadmiar cykliną, a powierzchnię wygładź drobnym papierem ściernym. Dzięki temu wilgoć nie przedostanie się do rdzenia narty, a ślizg odzyska gładką powierzchnię.

Ostrzenie krawędzi

Ostre krawędzie są podstawą bezpiecznej jazdy na oblodzonych trasach. Najpierw wypoleruj je kamieniem z tlenku glinu, aby usunąć zadziory. W razie potrzeby użyj struga do ścianek bocznych, który ułatwi dostęp pilnika do krawędzi. Następnie ustaw ostrzałkę na odpowiedni kąt – zazwyczaj od 88° do 89° – i prowadź pilnik równomiernymi ruchami od dziobu do piętki narty. Ostateczne wykończenie wykonaj pilnikiem diamentowym, który nada krawędzi idealną gładkość. Do szybkiego odświeżenia krawędzi między pełnymi serwisami świetnie sprawdzi się gumka ścierna.

Jak prawidłowo woskować narty?

Woskowanie na gorąco chroni ślizg przed wysychaniem i poprawia właściwości jezdne. Roztopiony wosk należy równomiernie nanieść na oczyszczony ślizg za pomocą żelazka do woskowania rozgrzanego do około 120°C, a następnie delikatnie go rozprowadzić. Ważne, aby żelazko przez cały czas pozostawało w ruchu i nie przegrzewało ślizgu.

Po ostygnięciu nart przez co najmniej 30 minut usuń nadmiar wosku plastikową cykliną, prowadząc ją zgodnie z kierunkiem jazdy. Na koniec dokładnie wyszczotkuj ślizg szczotką miedzianą lub nylonową, aby odsłonić jego strukturę. Dzięki temu woda będzie skuteczniej odprowadzana spod nart, a ślizg zapewni maksymalnie dobre właściwości ślizgowe.

Najczęściej zadawane pytania dotyczące nart

Jaki model wybrać?

Nie ma jednego modelu, który będzie idealny dla każdego. Wybór odpowiedniego sprzętu zależy przede wszystkim od poziomu zaawansowania, preferowanego terenu oraz stylu jazdy. Początkujący i narciarze jeżdżący rekreacyjnie najczęściej wybierają allround carver, ponieważ są łatwe w prowadzeniu i wybaczają błędy. Osoby bardziej doświadczone, które jeżdżą zarówno po trasach, jak i poza nimi, zwykle decydują się na modele allmountain. Miłośnicy sportowej jazdy po przygotowanych stokach wybierają slalom carvery lub race carvery, natomiast osoby preferujące jazdę w głębokim śniegu – freeride. Do wykonywania trików i jazdy w snowparku najlepiej sprawdzą się narty freestyle z konstrukcją twin tip.

Czym różnią się allround, allmountain i freeride?

Różnią się one przede wszystkim szerokością, przeznaczeniem oraz charakterystyką jazdy. Allround carvery są węższe i zostały stworzone z myślą o jeździe po przygotowanych trasach. Są łatwe w prowadzeniu, dlatego doskonale nadają się dla początkujących. Allmountain są szersze i bardziej uniwersalne – dobrze sprawdzają się zarówno na stokach, jak i poza nimi. Większość modeli projektowana jest z myślą o jeździe w proporcji 70% po trasach i 30% poza nimi. Narty freeride są zdecydowanie najszersze. Dzięki dużej powierzchni zapewniają doskonałą wyporność w głębokim śniegu, jednak na przygotowanych trasach są mniej zwrotne.

Jaką długość nart wybrać?

Odpowiednia długość zależy od wzrostu, wagi, poziomu umiejętności oraz stylu jazdy. Początkujący oraz osoby wybierające allround carvery powinny kierować się zasadą, że narty powinny być o około 10–20 cm krótsze od wzrostu. Krótsze modele są łatwiejsze do kontrolowania. Narty freestyle zazwyczaj wybiera się o około 5 cm krótsze od wzrostu, co ułatwia wykonywanie trików. Race carvery mają zwykle długość zbliżoną do wzrostu narciarza, ponieważ zapewniają większą stabilność przy wysokich prędkościach. Natomiast freeride mogą być nawet nieco dłuższe od wzrostu, co poprawia wyporność podczas jazdy w puchu.

Co oznaczają pojęcia rocker i camber?

Rocker i camber określają profil wygięcia nart i mają duży wpływ na ich właściwości jezdne. W przypadku cambera narta ma klasyczne wygięcie pod wiązaniem, które zapewnia bardzo dobrą przyczepność krawędzi oraz stabilność na twardych trasach. Rocker oznacza uniesiony dziób i/lub piętkę. Dzięki temu łatwiej inicjować skręty, a narty lepiej unoszą się w głębokim śniegu. Wiele nowoczesnych modeli łączy obie technologie, np. stosując Tip Rocker, który poprawia zachowanie sprzętu zarówno na przygotowanych trasach, jak i poza nimi.

Jak samodzielnie dbać o sprzęt?

Regularna konserwacja pozwala zachować dobre właściwości jezdne nart i wydłuża ich żywotność. Szczególnie ważne jest woskowanie ślizgu, ponieważ nawoskowane narty lepiej się ślizgają i łatwiej skręcają. Większość narciarzy wykonuje woskowanie co 3–5 dni jazdy. Równie istotne jest regularne ostrzenie krawędzi, które zapewnia dobrą przyczepność na oblodzonych trasach. Warto także jak najszybciej naprawiać uszkodzenia ślizgu, aby wilgoć nie przedostała się do rdzenia narty. Odpowiednia pielęgnacja poprawia kontrolę nad nartami, zwiększa bezpieczeństwo i sprawia, że jazda staje się przyjemniejsza.